Budućnost informacionog društva u javnim institucijama - Open source ili komercijalni softver
Prateći tokove i razvoj informacionih tehnologija, htjeli to ili ne, nalazimo se u dilemi šta je budućnost informacionog društva u javnim institucijama – Open source ili komercijalni softver. I jedno i drugo rješenje imaju svoje prednosti i mane, ali postavlja se pitanje – šta je isplativije?
Open source (otvoreni kod) označava softver sa veoma liberalnim licencama koje, putem slobodne dostupnosti izvornog koda, korisnicima daju pravo da slobodno koriste, kopiraju, proučavaju, mijenjaju i poboljšavaju njegov dizajn. Najpoznatiji predstavnici ovog tipa softvera su operativni sistem Linux, web server Apache, paket za kancelarijsko poslovanje OpenOffice, grafički programi GIMP i Inkscape, Internet pretraživač Mozilla Firefox, klijent za elektronsku poštu Thunderbird, program za 3D animaciju Blender i niz drugih programa.
Veliki broj zemalja u Evropi i širom svijeta odavno je počeo da koristi Open source u državnim institucijama. On se sopstvenim kvalitetom i upotrebljivošću nametnuo kao alternativa komercijalnom softveru.
Trenutna zastupljenost Open source u javnoj upravi je veoma mala i koristi se uglavnom na nivou servera i baza podataka, dok je komercijalni softver zastupljen na većini servera i na skoro svim radnim stanicama.
Glavna razlika između Open sourcea i komercijalnog softvera je u otvorenom i zatvorenom izvornom kodu. U razvoju komercijalnog softvera rad se obavlja iza zatvorenih vrata od strane programera i izvorni kod se drži pod strogom kontrolom. Prednost ovog modela za programere uključuje činjenicu da im omogućava planiran razvoj, sa sigurnošću da će postati dostupni u tačno određeno vrijeme. Zatvoren kod takođe omogućava velike novčane premije od distribucije softvera. Open source model zaobilazi zatvorena vrata i u razvoju softvera učestvuje otvorena mreža pojedinaca i organizacija, što dovodi do veće inovacije i bržeg razvojnog puta.
Zašto koristiti?
Prva dilema na koju nailazimo glasi: „Zašto mijenjati nešto što već radi“? Odgovor je: ušteda.
Implementacija u samom početku košta isto i u slučaju Open source i komercijalnog softvera. Komercijalni softver se brže implementira i nije potrebno trošiti resurse na edukaciju korisnika budući da je većina upoznata sa načinom korišćenja, što otvara prostor za uštede, jer „vrijeme je novac“.
Kod Open sourcea uštede se pokazuju tek u razdoblju od nekoliko godina u troškovima licenciranja.
Prednost Open source se bazira na odstupanju od monopola, tj. vezivanja za jednog proizvođača. Razbijanjem monopola upotrebom Open sourcea dolazi se u bolju poziciju i izbjegavamo ucjene velikih korporacija. Takođe, vezivanjem za pojedinačne komercijalne softvere ne možemo predvidjeti u kom smjeru će se mijenjati. Nemamo garanciju da će nam sljedeća verzija tog softvera odgovarati i imati cijenu koju smo u mogućnosti u tom trenutku da platimo. U slučaju neprelaska na naprednu verziju gubimo tehničku podršku, što je vrlo važan element u okruženju poput državne uprave, koja nije u mogućnosti vlastitim snagama raditi na istom, budući da uglavnom nema uvid u izvorni kod aplikacije.
Iz svega navedenog postavlja se pitanje: da li država može upasti u zamku zavisnosti od velikih proizvođača softvera i hardvera i biti prinuđena da plaća ogromne sume za produžavanje licenci i tehničke podrške?
Glavna atrakcija Open sourcea je njegova prilagodljivost sistemu. To omogućava veću fleksibilnost od komercijalnog softvera. Open source može da dovede do značajne uštede za javne administracije. Izvorni kod je besplatno dostupan. Open source za krajnje korisnike omogućava prilagođavanje, modifikaciju, nadogradnju i otklanjanje grešaka u sistemu, što dovodi do smanjenja angažovanja eksterne podrške. S obzirom da su javne uprave velike, one mogu imati ekonomsku korist koja omogućava održavanje Open sourcea od podrške timova, dok se u isto vrijeme izbjegavaju troškovi licenciranja komercijalnog softvera na velikom broju radnih stanica i servera.
Na kraju, postavlja se pitanje – zašto sve javne institucije ne koriste Open source?
Možda zato što je Open source tek unazad par godina počeo podržavati dovoljan broj upotrebljivih aplikacija i ne zahitjeva napredno informatičko znanje da bi bio upotrebljiv za korisnika. Drugi razlozi su navike, a navike se često ne mijenjaju, ali realnost je možda u tome da Open source nema dovoljno dobre odgovore na sva pitanja.
Autor: Kenan Duraković - savjetnik ministra za informaciono društvo i telekomunikacije
